Wat helpt tegen hielpijn en symptomen van hielspoor

De pijn treedt het vaakst op 's ochtends, aan de achterkant of de zijkant en bij het neerkomen van de voet. Hoewel sporters zoals hardlopers of voetballers het meest vatbaar zijn voor hielpijn, treft dit ongemak ook een groot deel van de gewone bevolking. De meesten van ons proberen vervolgens uitgebreide informatie te vinden over waarom deze pijn ons kwelt en wat de oorzaak ervan is. Aangezien we er zelf ook mee te maken hebben gehad, geven we je een samenvatting van de basisinformatie over hielspoor en plantaire fasciitis, die je zou moeten kennen als je beslist hoe je de blessure verder wilt aanpakken.

Hielpijn in punten:

1. Hielpijn - 's ochtends, van onderen, aan de achterkant, opzij, in rust, bij het neerkomen van de voet, bij het lopen, bij het hardlopen kan worden veroorzaakt door verschillende factoren, waaronder ontsteking van de achillespees, plantaire fasciitis of het ontstaan van een spoor op het hielbeen;
2. Hielspoor is een klein uitsteeksel op het hielbeen, dat kan ontstaan als gevolg van ontstekingsveranderingen in de plantaire fascie;
3. Plantaire fasciitis is een ontsteking van de fascie in de voetzool, die vaak het gevolg is van overbelasting. Deze blessure kan verband houden met leeftijd, verkeerd schoeisel, obesitas of intensieve sportprestaties;
4. De behandeling van plantaire fasciitis en hielspoor omvat rust, rekoefeningen, massages, orthopedische inlegzolen, medicijnen en in extreme gevallen zelfs een operatie. Rekoefeningen en massages kun je thuis doen, maar het is belangrijk om een arts te raadplegen voor de juiste diagnose en het behandelplan;
5. De hersteltijd is individueel, maar de meeste patiënten ervaren binnen 10 maanden na de start van de behandeling verlichting van de pijn. Sporters moeten de belasting geleidelijk opbouwen en pas na volledig herstel terugkeren naar de training.

Waarom doet mijn hiel pijn?

Als je je hebt geblesseerd bij één harde impact, gaat het waarschijnlijk om een breuk of een letsel aan banden, spieren of pezen. Als je pijn geleidelijk over weken is ontstaan en is verergerd, moet je je bewust worden van waar precies je hiel pijn doet. Pijn aan de achterkant van de hiel wordt meestal veroorzaakt door ontsteking van de achillespees of ontsteking van de slijmbeurs (zogenaamde bursitis). De oorzaak van pijn aan de onderkant van de hiel is meestal plantaire fasciitis, die zelfs kan leiden tot het ontstaan van een spoor.¹

Bron: www.mayoclinic.org

Wat is hielspoor en plantaire fasciitis eigenlijk?

Een spoor, in het Engels „spur”, is een klein uitsteeksel op het bot. Het komt het vaakst voor juist op de ruwe rand van het hielbeen. Het meet meestal ongeveer 1-2 millimeter en is zeer pijnlijk. Het spoor hangt nauw samen met plantaire fasciitis.²

Waarom ontstaat plantaire fasciitis?

Ontsteking van de plantaire fascie is niets ongewoons bij oudere mensen, mensen met obesitas, mensen met een afwijkend looppatroon, mensen met ongeschikt schoeisel en sporters. Deze groepen mensen hebben gemeen dat ze hun voet (en dus ook de plantaire fascie) hebben blootgesteld aan overmatige belasting. Bij belasting ontstaan microtraumata. Als de belasting redelijk is, herstellen de weefsels zich en worden sterker en steviger. Als de belasting overmatig is en we de microtraumata niet kunnen herstellen, treedt weefseldegeneratie op, wat de genezing vertraagt en pijn veroorzaakt. Dit noemen we bij de voetzool plantaire fasciitis.³

Hoe leidt plantaire fasciitis tot hielspoor?

De plantaire fascie begint bij het hielbeen. Als deze ontstoken raakt, wordt hij zelfs vezelig en wordt er bij zijn aanhechting aan het hielbeen kalk afgezet, waardoor een uitsteeksel op de hiel ontstaat dat we hielspoor noemen.²

Bron: www.orthoinfo.aaos.org

Typische symptomen en verschijnselen van hielspoor

Plantaire fasciitis komt typisch tot uiting 's ochtends bij het opstaan uit bed. Patiënten beschrijven de pijn als stekend, gelokaliseerd uitsluitend in de voetzool en op de hiel. Pijn bij plantaire fasciitis verbetert met lopen en activiteit, maar keert na een langere rustperiode weer terug bij de eerste bewegingen. Bij hielspoor is de pijn vergelijkbaar met plantaire fasciitis, maar verdwijnt niet zo gemakkelijk met beweging. Ook het betasten van de onderkant van de hiel is pijnlijk.

Wat te doen bij plantaire fasciitis en hielspoor?

• Bij vermoeden van deze blessures is het uiteraard nodig een arts (orthopeed) te bezoeken, die de diagnose kan bevestigen of uitsluiten. 
• Voor plantaire fasciitis raadt hij je rust voor de voet, het rekken van de fascie aan, en kan hij orthopedische inlegzolen, een orthese of medicijnen voorschrijven.
• Bij een zeer pijnlijk hielspoor raadt hij ook rust aan en schrijft hij waarschijnlijk ontstekingsremmende medicijnen voor zoals ibuprofen, diclofenac, aulin enz. Hij kan ook overgaan tot een corticosteroïdinjectie. Pas nadat de acute fase van de aandoening voorbij is en de toestand van de voet wat is gestabiliseerd, is het verstandig om met rekoefeningen te beginnen. Een van de behandelmogelijkheden is het gebruik van een shockwave. Bij het falen van de conservatieve therapie is een operatie noodzakelijk.¹

Oefeningen tegen hielpijn

• Het meest effectief lijkt het rekken van de plantaire fascie zelf te zijn. Leg de ene voet over de andere (de pijnlijke bovenop), pak je grote teen vast en trek deze 15 tot 30 seconden richting je scheenbeen. 
• Je kunt ook een lichte massage van de voetzool proberen, waarbij je met je voetzool over een massagerol of bijvoorbeeld over een fles of tennisbal rolt.
• Ook het rekken van de kuit kan helpen. Zet je klassiek af tegen een muur, plaats de aangedane voet naar achteren, de hiel op de grond en het scheenbeen in een hoek waarbij je kuit spant.
• Probeer verder om je voortenen naar je toe te trekken met behulp van een handdoek onder je voortenen.⁴

Hoe lang duurt de behandeling en hoe snel kan ik weer trainen?

Elke behandeling is individueel, het hangt af van het herstelvermogen van de patiënt en van hoe vroeg de blessure werd opgemerkt. Vroeg behandelde fasciitis kan binnen enkele weken verdwijnen. Bij 90% van alle fasciitis- en spoorgevallen (inclusief de meest ernstige) verdwijnt de pijn volledig binnen 10 maanden van rekoefeningen en een verlicht regime.⁵

Als sporters interesseert het ons vooral wanneer we volledig kunnen terugkeren naar de training. Daarvoor bestaan geen concrete cijfers. Je moet naar je lichaam luisteren en geleidelijk en licht met de training beginnen. Het belangrijkste is te wachten tot de pijn weg is en je de voet weer in het dagelijks leven kunt belasten. Daarna kun je geleidelijk proberen de belasting te verhogen en terug te keren naar de training. Belangrijk is dat je je aan het principe houdt dat je niet door de pijn heen mag trainen en tussen de trainingen voldoende ruimte voor herstel laat, bij voorkeur enkele dagen. We willen allemaal zo snel mogelijk terug naar de training, maar in dit geval loont geduld.

Bronnen:

1. Agyekum, Edward Kwame, and Kaiyu Ma. “Heel pain: A systematic review.” Chinese journal of traumatology = Zhonghua chuang shang za zhi vol. 18,3 (2015): 164-9. doi:10.1016/j.cjtee.2015.03.002
2. Kirkpatrick, Joshua et al. “The plantar calcaneal spur: a review of anatomy, histology, etiology and key associations.” Journal of anatomy vol. 230,6 (2017): 743-751. doi:10.1111/joa.12607
3. Trojian, Thomas, and Alicia K Tucker. “Plantar Fasciitis.” American family physician vol. 99,12 (2019): 744-750
4. https://www.healthline.com/health/fitness-exercise/plantar-fasciitis-stretches
5. https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/plantar-fasciitis-and-bone-spurs
6. https://www.vondt.net/cs/fibromyalgie-a-plant%C3%A1rn%C3%AD-fasciitida/